Από Ξεκινάς TRT ή το σκέφτεσαι, και κάπου ανάμεσα σε τεστοστερόνη, αιματοκρίτη και οιστραδιόλη, πετάγεται η ερώτηση που καίει: «Τι γίνεται με τη χοληστερόλη μου;». Λογικό. Η TRT χοληστερόλη είναι θέμα που αφορά καρδιά, αγγεία και μακροπρόθεσμο ρίσκο, όχι μόνο “νούμερα” σε ένα χαρτί.
Το δύσκολο είναι ότι το κλασικό λιπιδαιμικό προφίλ (LDL, HDL) δεν λέει πάντα όλη την ιστορία. Ειδικά αν έχεις οικογενειακό ιστορικό ή μεταβολικά θέματα, οι δείκτες ApoB και Lp(a) συχνά είναι πιο “μιλητικοί”. Πάμε πρακτικά.
Τι σημαίνει «TRT και χοληστερόλη» στην πράξη
Το πρόβλημα, σε 1 πρόταση: στην TRT μπορεί να δεις μικρές ή μέτριες αλλαγές στα λιπίδια, και θες να ξεχωρίσεις το “αθώο” από το “αθηρογόνο”.
Πιθανοί λόγοι που αλλάζουν οι τιμές σου:
- αλλαγή σωματικού βάρους (πάνω ή κάτω) μετά την έναρξη
- διατροφή που “ξέφυγε” επειδή ανέβηκε η όρεξη ή άλλαξε η ρουτίνα
- δόση και σχήμα (π.χ. μεγάλες κορυφές από αραιές ενέσεις)
- συνοδά νοσήματα (υποθυρεοειδισμός, προδιαβήτης, λιπώδες ήπαρ)
- αλκοόλ, ύπνος, στρες, κάπνισμα
- φάρμακα που ήδη παίρνεις (π.χ. κάποια αντιψυχωσικά, κορτιζόνη)
Στόχος δεν είναι να κυνηγάς “τέλειες” τιμές. Στόχος είναι να κρατάς χαμηλό το φορτίο των σωματιδίων που κάνουν αθηροσκλήρωση, και εκεί μπαίνει δυνατά η ApoB.
LDL, HDL, ApoB και Lp(a): τι μετράνε πραγματικά (με απλά λόγια)
Η χοληστερόλη είναι απαραίτητη, το θέμα είναι πού “ταξιδεύει”. Μια καλή εισαγωγή για το τι είναι LDL και HDL θα βρεις στο λεξικό χοληστερόλης του medNutrition.
Σκέψου το έτσι: η LDL-C είναι σαν να μετράς πόσο φορτίο έχει ένα φορτηγό. Η ApoB μοιάζει με το να μετράς πόσα φορτηγά κυκλοφορούν. Στην αθηροσκλήρωση, ο αριθμός των “φορτηγών” συχνά μετράει περισσότερο.
| Δείκτης | Τι “μετράει” | Γιατί σε νοιάζει στην TRT |
|---|---|---|
| LDL-C | Πόση χοληστερόλη κουβαλάει η LDL | Κλασικός στόχος θεραπείας, αλλά δεν δείχνει πάντα αριθμό σωματιδίων |
| HDL-C | Χοληστερόλη σε HDL σωματίδια | Μπορεί να πέσει λίγο χωρίς να σημαίνει αυτόματα “κίνδυνος” |
| ApoB | Αριθμό αθηρογόνων σωματιδίων (LDL, VLDL, IDL, Lp(a)) | Πολύ χρήσιμο όταν LDL φαίνεται “ΟΚ” αλλά ο κίνδυνος είναι υψηλός |
| Lp(a) | Ιδιαίτερο σωματίδιο τύπου LDL με γενετικό υπόβαθρο | Συχνά δεν αλλάζει εύκολα, αλλά ανεβάζει ρίσκο όταν είναι υψηλή |
Για τον ρόλο της ApoB ως δείκτη “πόσων αθηρογόνων σωματιδίων” κυκλοφορούν, δες μια πρακτική εξήγηση στο τι είναι η ApoB και γιατί έχει σημασία.
Τι αλλάζει συνήθως με TRT σε LDL και HDL, και τι ξέρουμε για ApoB και Lp(a)
Με βάση πρόσφατες ανασκοπήσεις μέχρι και το 2026, η TRT συχνά δείχνει μείωση της LDL-C και της ολικής χοληστερόλης. Η HDL-C εμφανίζει πιο “μπερδεμένη” εικόνα, συνήθως μένει παρόμοια ή πέφτει ελαφρά. Οι διαφορές μεταξύ μελετών συχνά έχουν να κάνουν με δόση, διάρκεια, αρχική υγεία και το πόσο σταθερά είναι τα επίπεδα τεστοστερόνης μέσα στην εβδομάδα.
Για ApoB και Lp(a) τα δεδομένα είναι πιο φτωχά. Με απλά λόγια: δεν υπάρχει καθαρή εικόνα ότι η TRT από μόνη της προκαλεί μεγάλες, προβλέψιμες αλλαγές σε αυτούς τους δύο δείκτες. Αυτό είναι σημαντικό, γιατί σε έναν άνδρα με υψηλό ApoB ή υψηλή Lp(a), η “ήπια” αλλαγή της LDL μπορεί να μην είναι το βασικό ζήτημα. Το βασικό ζήτημα είναι το συνολικό αθηρογόνο φορτίο και οι υπόλοιποι παράγοντες κινδύνου.
Πότε σε νοιάζει πραγματικά: τα σημάδια που ανεβάζουν τον πήχη
Εδώ μπαίνει το “πότε το ψάχνεις σοβαρά”. Σε νοιάζει περισσότερο όταν ισχύει ένα ή περισσότερα από τα παρακάτω:
- οικογενειακό ιστορικό πρόωρης στεφανιαίας νόσου
- ήδη γνωστή αθηροσκλήρωση (στεντ, έμφραγμα, καρωτίδες)
- ApoB υψηλή ή LDL-C υψηλή πριν την TRT
- Lp(a) υψηλή (συνήθως είναι σταθερό, γενετικό “χαρτί”)
- διαβήτης τύπου 2, υπέρταση, κάπνισμα, χρόνια νεφρική νόσος
- λιπώδες ήπαρ, πολύ υψηλά τριγλυκερίδια
Για πιο “ιατρική” οπτική στη διαχείριση δυσλιπιδαιμιών, χρήσιμο είναι να έχεις ως πλαίσιο τις ελληνικές οδηγίες για δυσλιπιδαιμίες (PDF).
Τι κάνεις πρακτικά: βήμα προς βήμα πριν και μετά την έναρξη
Βήματα που δουλεύουν (και είναι εύκολο να τα τηρήσεις)
- Baseline πριν την TRT: λιπιδαιμικό προφίλ νηστείας, ApoB, και Lp(a) μία φορά (για πολλούς αρκεί ως “γενετικός δείκτης”). Βάλε μαζί γλυκόζη ή HbA1c και αρτηριακή πίεση.
- Επανέλεγχος 8–12 εβδομάδες αφού σταθεροποιηθεί δόση/σχήμα. Όχι στις 10 μέρες, είναι νωρίς.
- Στόχευσε τη συνέπεια στο σχήμα (όσο γίνεται). Οι μεγάλες κορυφές δεν βοηθούν τη συνολική εικόνα.
- Διατροφή τύπου Μεσογειακή: περισσότερα ψάρια, όσπρια, λαχανικά, ελαιόλαδο, λιγότερα υπερ-επεξεργασμένα. Αν ανέβηκε βάρος, φτιάξε πρώτα αυτό.
- Άσκηση με βάρη + αερόβιο: τα βάρη κρατούν μυϊκή μάζα, το αερόβιο βοηθά πίεση και τριγλυκερίδια.
- Ύπνος και αλκοόλ: 7 ώρες στόχος, και το αλκοόλ “γράφει” στα τριγλυκερίδια.
Αν χρειαστεί φάρμακο για λιπίδια
Αυτό είναι δουλειά γιατρού. Η TRT δεν “ακυρώνει” στατίνη ή άλλη υπολιπιδαιμική αγωγή, και συχνά ο σωστός συνδυασμός είναι αυτός που ρίχνει τον κίνδυνο, όχι η εμμονή σε μία παρέμβαση.
Αν οι τιμές βγουν χειρότερες: τι ελέγχεις πριν πανικοβληθείς
Τι να τσεκάρεις αν η LDL/ApoB ανέβουν:
- Έκανες την εξέταση σε ίδιες συνθήκες (νηστεία, ίδιο βάρος, ίδια περίοδος);
- Ανέβηκε το βάρος ή “γύρισες” σε πιο πολλά κορεσμένα λίπη;
- Έχεις υποθυρεοειδισμό ή άλλα εργαστηριακά που ξέφυγαν;
- Το σχήμα TRT σε πάει σε μεγάλες κορυφές και πτώσεις; Συζήτησέ το.
Πότε να μιλήσεις άμεσα με γιατρό:
- πολύ υψηλές τιμές LDL-C ή ApoB σε επανάληψη
- θωρακικό πόνο, δύσπνοια στην προσπάθεια, νευρολογικά συμπτώματα
- ισχυρό οικογενειακό ιστορικό και Lp(a) υψηλή, ακόμη κι αν “δεν φαίνεται” στην LDL
FAQ για TRT, ApoB και Lp(a)
Η HDL αν πέσει λίγο, είναι κακό;
Όχι πάντα. Σε πολλές περιπτώσεις η μικρή πτώση συνοδεύεται από πτώση LDL. Μετράει το συνολικό προφίλ και το ρίσκο σου.
Να ζητάω ApoB ή φτάνει η LDL;
Αν έχεις μεταβολικό θέμα, οικογενειακό ιστορικό, ή “οριακή” LDL με υψηλό ρίσκο, η ApoB βοηθά πολύ.
Η Lp(a) πόσο συχνά μετριέται;
Συνήθως μία φορά αρκεί, γιατί είναι σε μεγάλο βαθμό γενετική και σταθερή.
Η TRT ανεβάζει σίγουρα LDL;
Όχι. Σε αρκετές μελέτες φαίνεται μείωση ή μικρές αλλαγές. Η πραγματική ζωή, διατροφή, βάρος και σχήμα παίζουν μεγάλο ρόλο.
Συμπέρασμα
Η TRT χοληστερόλη δεν είναι “μια τιμή”. Είναι ένα πακέτο δεικτών, συνθηκών και κινδύνου. Κράτα την LDL στο στόχο, αλλά μην αγνοείς την ApoB και τη Lp(a) όταν υπάρχει λόγος. Κάνε baseline, κάνε επανέλεγχο σωστά, και δούλεψε πρώτα τα βασικά, βάρος, διατροφή, ύπνο, άσκηση. Το πιο έξυπνο επόμενο βήμα είναι να πας στον γιατρό σου με καθαρά δεδομένα και συγκεκριμένες ερωτήσεις.
